Quyền riêng tư mạng xã hội nghe có vẻ là chuyện kỹ thuật, nhưng thực ra rất gần gũi. Đó là những công tắc nhỏ trong phần cài đặt, quyết định ai thấy ảnh của bạn, ai nhắn được cho bạn và ai gắn tên bạn vào bài viết. Nhiều bạn học sinh chỉ mất khoảng mười lăm phút để chỉnh xong, và sau đó thấy yên tâm hơn nhiều.
Bài viết này đi qua các nhóm cài đặt quan trọng nhất trên Facebook, TikTok và Zalo, kèm ví dụ dễ hiểu. Tên nút có thể khác đôi chút tùy phiên bản ứng dụng, nhưng ý nghĩa thì giống nhau.
Vì sao cần tài khoản riêng tư
Hãy tưởng tượng trang cá nhân của bạn như cửa sổ nhà. Nếu rèm luôn mở, ai đi ngang qua cũng nhìn thấy bên trong. Chuyện đó chưa hẳn nguy hiểm, nhưng người lạ có thể biết bạn học trường nào, về nhà lúc mấy giờ và hay đi với ai.
Những mẩu thông tin nhỏ ấy, khi gom lại, đủ để kẻ xấu dựng một tài khoản giả quen thuộc hoặc viết một tin nhắn nghe rất thật. Ví dụ, một bạn đăng ảnh đồng phục có tên trường rõ ràng. Vài ngày sau, bạn ấy nhận tin từ một người tự xưng là “bạn cùng trường” rủ tham gia nhóm kiếm tiền. Thật ra đó là người lạ đã tìm hiểu trang của bạn ấy từ trước.
Đặt tài khoản ở chế độ riêng tư không có nghĩa là bạn giấu giếm. Nó giúp bạn chủ động quyết định ai được bước vào. Bạn vẫn có thể chia sẻ vui vẻ với bạn bè và người thân mà bạn thật sự quen biết.
Phần này cũng liên quan đến lừa đảo trên mạng xã hội, vì hồ sơ càng công khai thì kẻ lừa đảo càng dễ mạo danh và tiếp cận bạn.
Thiết lập ai được xem bài đăng
Bước đầu tiên là chọn đối tượng xem bài đăng. Trên Facebook, bạn vào phần cài đặt quyền riêng tư và đổi tùy chọn bài viết mới thành “Bạn bè” thay vì “Công khai”. Sau đó, dùng chức năng giới hạn đối tượng cho các bài cũ để thu hẹp cả những bài từng được đăng công khai.
Bạn cũng nên xem lại danh sách bạn bè. Nhiều người đã kết bạn từ lâu mà không còn nhớ là ai. Nếu gặp tài khoản lạ, bạn có thể bỏ kết bạn mà không cần ngại.
Với TikTok, bạn vào phần quyền riêng tư và bật chế độ tài khoản riêng tư. Khi đó, chỉ những người bạn chấp nhận mới xem được video. Bạn cũng có thể tắt tính năng gợi ý tài khoản của mình cho người khác để tránh xuất hiện trước người lạ. Muốn xem chi tiết từng mục, bạn có thể tham khảo trung tâm hỗ trợ của TikTok.
Với Zalo, hãy kiểm tra phần cài đặt nhật ký (khoảnh khắc đăng trên trang cá nhân). Bạn có thể giới hạn người xem trong vài ngày gần đây hoặc chỉ hiển thị với bạn bè. Nếu không cần thiết, hãy tắt quyền xem nhật ký của người lạ.
Đừng quên các thông tin giới thiệu. Số điện thoại, ngày sinh, trường học và địa chỉ nên để ở chế độ chỉ mình tôi. Đây là loại dữ liệu cá nhân rất dễ bị lợi dụng.
Kiểm soát người được nhắn tin
Nhiều vụ lừa đảo và quấy rối bắt đầu bằng một tin nhắn từ người lạ. Vì vậy, kiểm soát hộp thư quan trọng không kém kiểm soát bài đăng.
Trên Zalo, bạn có thể chỉ cho phép người đã lưu số trong danh bạ nhắn tin, hoặc tắt tính năng tìm bạn qua số điện thoại. Trên Facebook, hãy đặt quyền gửi lời mời kết bạn ở mức “Bạn của bạn” và thường xuyên xem mục tin nhắn chờ (nơi chứa tin từ người chưa là bạn bè). Tin từ người lạ thường nằm ở đó, và bạn không cần mở nếu thấy đáng ngờ.
Trên TikTok, bạn có thể giới hạn tin nhắn chỉ từ bạn bè hoặc tắt hẳn. Tắt tin nhắn không làm bạn mất liên lạc với người thật sự thân, vì họ vẫn có thể nhắn tin qua kênh khác.
Một mẹo nhỏ dành cho học sinh: nếu có người lạ nhắn đến, đừng bấm vào đường dẫn hay tải tệp đính kèm. Hãy chụp màn hình, chặn và báo cho người lớn đáng tin cậy. Bạn không cần lịch sự với người đang cố gây khó chịu cho mình.
Quản lý thẻ và gắn thẻ ảnh
Gắn thẻ (tag) là việc người khác gắn tên bạn vào ảnh hoặc bài viết của họ. Bài đó có thể hiện trên trang của bạn, kể cả khi bạn không đăng nó. Nếu không để ý, bạn có thể xuất hiện trong những bức ảnh mà mình không muốn.
Hãy bật chức năng xét duyệt thẻ. Khi ai đó gắn tên bạn, bạn sẽ nhận được yêu cầu và tự quyết định có hiển thị hay không. Cách này giúp tránh những tình huống khó xử, chẳng hạn bạn bè gắn bạn vào ảnh chụp tại một địa điểm mà bạn không muốn nhiều người biết.
Với ảnh đã bị gắn thẻ, bạn có thể gỡ thẻ ngay trong bài viết. Nếu bài đó vi phạm, chẳng hạn ảnh xấu hay ảnh bị đăng lên để chế giễu, hãy báo cáo qua trung tâm trợ giúp của Facebook. Việc chia sẻ hình ảnh còn nhiều điều cần lưu ý, bạn có thể đọc thêm bài chia sẻ ảnh và vị trí an toàn của chúng tôi.
Kiểm tra định kỳ
Cài đặt không phải việc làm một lần là xong. Ứng dụng thường cập nhật tính năng mới, và đôi khi các tùy chọn lại trở về mức công khai hơn. Vì vậy, nên dành vài phút mỗi tháng để rà soát.
Bạn có thể đặt lịch nhắc cố định, ví dụ cuối mỗi tháng. Lần nào cũng xem lại đối tượng bài đăng, danh sách bạn bè, các ứng dụng được kết nối và thiết bị đang đăng nhập. Nếu thấy thiết bị lạ, hãy đăng xuất khỏi thiết bị đó và đổi mật khẩu ngay.
Phụ huynh có thể ngồi cạnh con trong lần đầu để cùng kiểm tra. Hãy coi đó là một buổi trò chuyện thay vì kiểm tra. Khi con thấy mình được tôn trọng, con sẽ sẵn sàng chia sẻ nhiều hơn.
Quyền riêng tư mạng xã hội nằm trong tầm tay bạn. Chỉ với vài thay đổi nhỏ và thói quen kiểm tra đều đặn, bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ bị mạo danh, quấy rối hay lộ thông tin cá nhân.