Chia sẻ ảnh an toàn là kỹ năng mà gần như ai dùng điện thoại cũng cần, từ học sinh đến ông bà. Một tấm ảnh bữa cơm, ảnh lớp hay ảnh đi chơi trông rất vô hại. Tuy nhiên, bên trong và xung quanh bức ảnh đó đôi khi chứa những chi tiết đủ để người lạ đoán ra bạn ở đâu và bạn là ai.
Đội ngũ chúng tôi không khuyên bạn ngừng đăng ảnh. Chia sẻ khoảnh khắc là niềm vui chính đáng. Điều chúng tôi muốn là bạn nhìn ra những chi tiết cần để ý, rồi tự quyết định đăng gì và giữ kín gì.
Thông tin nào có thể bị lợi dụng khi chia sẻ ảnh an toàn
Khi nhìn một bức ảnh, hầu hết chúng ta chỉ để ý người và cảnh. Nhưng người lạ thì có thể đọc được nhiều hơn thế. Họ xem phông nền, biển hiệu, đồng phục và cả đồ vật nằm trên bàn.
Có một tình huống chúng tôi từng nghe. Một bạn học sinh đăng ảnh khoe giấy báo trúng tuyển, trên đó in rõ họ tên, ngày sinh và mã số. Vài hôm sau, bạn nhận được cuộc gọi từ người tự xưng nhân viên nhà trường, hỏi thêm “để hoàn tất hồ sơ”. Rất may bạn gọi lại nhờ cô giáo xác minh và phát hiện đó là chiêu lừa.
Dưới đây là những chi tiết nên cân nhắc trước khi đăng:
- Giấy tờ như thẻ học sinh, căn cước, giấy báo điểm, vé máy bay hay mã vạch.
- Biển số xe, số nhà, tên đường hoặc cổng trường rõ ràng ở phía sau.
- Màn hình có thông báo tin nhắn, mã OTP, số dư hoặc tên đăng nhập.
- Ảnh đồng phục kèm tên trường và lớp, nhất là khi đăng công khai.
Hãy che hoặc cắt bỏ những phần đó trước khi đăng. Nếu thấy cần đăng nguyên bản, hãy giới hạn người xem ở nhóm bạn thân. Kiểu bảo vệ này thuộc nhóm bảo vệ thông tin cá nhân trên mạng mà chúng tôi đã giới thiệu trong một bài riêng.
Ảnh có chứa dữ liệu ẩn
Ngoài những gì mắt nhìn thấy, ảnh chụp bằng điện thoại còn kèm một lớp dữ liệu gọi là siêu dữ liệu ảnh, hay còn gọi là EXIF. Thuật ngữ này nghĩa là những thông tin được máy tự ghi lại cùng với tấm ảnh, như giờ chụp, loại máy và đôi khi cả toạ độ nơi chụp.
Nghe thì đáng ngại, nhưng nhiều mạng xã hội lớn thường tự xoá phần lớn dữ liệu này khi bạn đăng ảnh lên. Rủi ro lớn hơn nằm ở lúc bạn gửi ảnh gốc qua email, tải lên diễn đàn nhỏ hoặc gửi dạng tệp cho người khác. Khi đó dữ liệu có thể còn nguyên.
Bạn có thể tự kiểm tra bằng cách mở phần thông tin của ảnh trong thư viện điện thoại. Nếu thấy hiện bản đồ hoặc địa chỉ, tức ảnh đang mang vị trí. Hầu hết điện thoại đều cho phép xoá thông tin vị trí ngay tại đó trước khi chia sẻ.
Khi gửi ảnh nhạy cảm cho người thân, bạn nên chọn chế độ gửi ảnh thường thay vì gửi tệp gốc. Một mẹo khác là chụp lại màn hình bức ảnh, vì ảnh chụp màn hình thường không mang toạ độ chụp của ảnh gốc.
Bật và tắt định vị an toàn khi chia sẻ ảnh
Định vị rất hữu ích khi bạn dùng bản đồ hay gọi xe. Nhưng không phải ứng dụng nào cũng cần biết bạn đang ở đâu mọi lúc. Hãy xem lại quyền vị trí của từng ứng dụng trong phần cài đặt điện thoại.
Có ba mức bạn nên làm quen. Mức “Luôn luôn” nên dành cho rất ít ứng dụng. Mức “Khi đang dùng ứng dụng” phù hợp với bản đồ và gọi xe. Mức “Không bao giờ” dành cho các ứng dụng không cần vị trí như trò chơi hay chỉnh ảnh.
Đối với camera, hãy tắt tuỳ chọn ghi toạ độ vào ảnh nếu bạn không cần. Bạn vẫn có thể dùng định vị khi cần chỉ đường. Chức năng “gắn vị trí” hay “check-in” khi đăng bài cũng nên dùng có chọn lọc, ví dụ chỉ check-in sau khi đã rời khỏi nơi đó.
Một ví dụ dễ hiểu: khi cả nhà đi du lịch, đừng đăng ảnh “đang ở sân bay, cả nhà đi một tuần” ở chế độ công khai. Kẻ xấu có thể hiểu là nhà đang vắng người. Bạn có thể đăng ảnh sau chuyến đi, lúc đã về. Nếu cần kiểm soát ai xem được, hãy xem thêm phần cài đặt quyền riêng tư mạng xã hội.
Khi bạn bè đăng ảnh của mình
Có những lúc chính bạn đã cẩn thận, nhưng người khác lại đăng ảnh có mặt bạn. Chuyện này khá phổ biến trong lớp học, câu lạc bộ hay nhóm bạn. Cách xử lý tốt nhất vẫn là trò chuyện thẳng thắn và nhẹ nhàng.
Bạn có thể nhắn: “Tấm ảnh này mình chưa muốn đăng công khai, bạn gỡ giúp mình nhé.” Phần lớn bạn bè sẽ đồng ý vì họ chỉ vô tình không nghĩ tới. Nếu bạn không muốn bị ngại, hãy nhờ một thầy cô hay người lớn hỗ trợ trao đổi.
Ngoài ra, bạn có thể gỡ thẻ tên khỏi ảnh và bật chế độ duyệt thẻ trước khi bài hiện lên trang cá nhân. Nếu ảnh được đăng để chế giễu, hay lan sang nhóm lạ, hãy lưu bằng chứng rồi báo cáo với nền tảng. Bạn có thể xem hướng dẫn trong trung tâm trợ giúp của Facebook hoặc kiểm tra các trang đáng ngờ trên Tín nhiệm mạng.
Ngược lại, hãy tự đặt cho mình một thói quen tốt: xin phép trước khi đăng ảnh có người khác, đặc biệt là bạn bè nhỏ tuổi. Tôn trọng hình ảnh của nhau là nền tảng của văn hoá ứng xử trên mạng.
Tóm tắt nguyên tắc chia sẻ ảnh an toàn
Trước khi bấm đăng, hãy tự hỏi ba câu: ảnh này có lộ giấy tờ hay địa chỉ không, có kèm vị trí không, và những ai sẽ xem được. Chỉ cần dừng vài giây để trả lời, bạn đã tránh được phần lớn rủi ro.
Chia sẻ ảnh an toàn không đòi hỏi kiến thức cao siêu. Nó là thói quen nhìn kỹ, che bớt chi tiết nhạy cảm, tắt định vị khi không cần và tôn trọng ảnh của người khác. Chúng tôi mong bạn vừa giữ được niềm vui khi chia sẻ, vừa giữ được sự riêng tư cho bản thân và những người xung quanh.