Ứng phó bắt nạt mạng bắt đầu từ một điều đơn giản: bạn không đơn độc và không có lỗi. Khi những tin nhắn ác ý hiện lên màn hình, phản xạ đầu tiên của nhiều bạn là hoảng hốt, xoá hết hoặc đáp trả bằng lời lẽ nặng nề. Trong bài này, mình sẽ đi qua một lộ trình bình tĩnh hơn, gồm những bước nhỏ bạn có thể làm ngay hôm nay.
Nếu bạn còn băn khoăn về khái niệm, hãy đọc trước bài nhận biết các hình thức bắt nạt trên mạng để biết mình đang gặp tình huống nào.
Đừng tự trách và đừng im lặng
Cảm xúc đầu tiên thường là xấu hổ. Bạn nghĩ “chắc tại mình quá nhạy cảm” hoặc “chắc mình làm gì đó nên mới bị vậy”. Hãy dừng suy nghĩ ấy lại. Người cố ý làm bạn đau mới là người có lỗi, không phải bạn.
Trong các buổi chia sẻ với học sinh, chúng tôi thường nghe một câu quen thuộc: “Em sợ nói ra thì mẹ tịch thu điện thoại”. Nỗi sợ này hoàn toàn dễ hiểu. Dù vậy, giữ kín chỉ khiến gánh nặng lớn dần. Một em lớp 8 từng kể rằng em chịu đựng gần hai tháng, đến khi nói với chị họ thì mới thấy nhẹ người, dù sự việc chưa giải quyết xong.
Vì vậy, bước đầu tiên không phải là phản công. Hãy hít thở, tạm đặt điện thoại xuống, và nhớ rằng cảm giác này sẽ dịu đi khi có người cùng bạn giải quyết.
Lưu lại bằng chứng trước khi làm gì khác
Cám dỗ lớn nhất là xoá hết cho khuất mắt. Hãy cố cưỡng lại. Bằng chứng giúp thầy cô, phụ huynh và các nền tảng xác định đúng sự việc, nên bạn cần giữ nó cẩn thận. Chụp màn hình (thao tác lưu lại hình ảnh đang hiển thị trên điện thoại hoặc máy tính) là cách đơn giản nhất.
Bạn có thể làm theo các bước sau:
- Chụp màn hình tin nhắn, bình luận, bài đăng, sao cho thấy rõ tên tài khoản, giờ đăng và nội dung.
- Sao chép đường dẫn của bài đăng hoặc trang cá nhân người gửi, rồi dán vào một ghi chú riêng.
- Ghi lại ngày giờ xảy ra, nhất là khi hành vi lặp đi lặp lại.
- Lưu ảnh vào thư mục riêng hoặc gửi cho người lớn đáng tin, phòng khi nội dung gốc bị xoá.
Nếu có thể, hãy chụp cả đoạn hội thoại trước đó. Nội dung đầy đủ giúp người xem hiểu bối cảnh, tránh việc người gây hấn lật lại và nói rằng chỉ là “đùa thôi”. Đừng chỉnh sửa hay cắt ghép ảnh chụp, vì việc đó làm giảm độ tin cậy.
Đừng đáp trả bằng cách tương tự
Bị xúc phạm, ai cũng muốn đáp trả cho bõ tức. Nhưng phản ứng gay gắt thường là điều người kia mong muốn. Nó cũng khiến bạn dễ bị chụp lại, cắt ghép và bị đảo ngược vai trò thành người gây sự.
Một cách an toàn hơn là không trả lời gì cả. Nếu thật sự cần, chỉ nên viết một câu ngắn và bình tĩnh như “bạn dừng việc này lại giúp mình”. Sau đó dừng hẳn và chuyển sang bước tiếp theo.
Chặn và báo cáo tài khoản
Mọi nền tảng phổ biến hiện nay đều cho phép chặn và báo cáo. Đây là công cụ chính đáng, không phải hành vi nhỏ nhen. Chặn giúp bạn ngừng nhìn thấy nội dung ác ý, còn báo cáo giúp nền tảng xem xét và có thể gỡ bài, khoá tài khoản vi phạm.
Với Zalo, bạn vào trang cá nhân hoặc cuộc trò chuyện, chọn mục chặn tin nhắn và cuộc gọi từ người đó. Trung tâm hỗ trợ help.zalo.me có hướng dẫn từng bước bằng tiếng Việt. Với TikTok, bạn nhấn giữ video hoặc bình luận để báo cáo, hoặc tra cứu thêm tại Trung tâm hỗ trợ TikTok. Facebook và Instagram cũng có nút báo cáo ngay trên bài đăng.
Lưu ý: hãy chụp bằng chứng trước khi chặn, vì sau khi chặn bạn có thể không còn xem được nội dung nữa. Ngoài ra, nên bật chế độ hạn chế người lạ nhắn tin và xem lại ai đang nằm trong danh sách bạn bè. Phần thiết lập này đã được hướng dẫn trong bài bảo vệ thông tin cá nhân khi dùng mạng.
Nếu kẻ bắt nạt dùng nhiều tài khoản mới, đừng nản. Bạn vẫn có thể tiếp tục chặn và báo cáo từng tài khoản, đồng thời lưu thêm bằng chứng về việc quấy rối lặp lại. Việc này rất có giá trị khi người lớn cần can thiệp.
Tìm người lớn tin cậy hỗ trợ
Người lớn tin cậy không nhất thiết phải là cha mẹ. Đó có thể là cô giáo chủ nhiệm, thầy cô tư vấn học đường, anh chị lớn, cô dì chú bác, hay một người bạn thân biết giữ bình tĩnh. Điều quan trọng là người đó biết lắng nghe và không vội phán xét.
Khi nói chuyện, bạn có thể chuẩn bị trước vài câu: chuyện bắt đầu từ khi nào, xảy ra trên nền tảng nào, ai liên quan, và bạn đã lưu những bằng chứng gì. Đưa điện thoại cho người lớn xem sẽ nhanh hơn kể miệng. Nếu cảm thấy khó mở lời, bạn cũng có thể nhắn tin hoặc viết ra giấy.
Với phụ huynh, khi con kể chuyện, hãy cảm ơn con vì đã tin tưởng. Nói rõ rằng con không có lỗi và cả nhà sẽ cùng giải quyết, không phải để trừng phạt con. Đừng vội đòi xoá tài khoản hay cấm con lên mạng, vì điều đó có thể khiến con thấy mình là bên phải chịu phạt.
Sau đó, hãy cùng con liên hệ giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường. Trao đổi trực tiếp, kèm bằng chứng đã lưu, thường là cách hiệu quả nhất. Nhà trường có thể gặp riêng các bên, nhắc nhở và theo dõi tiếp để sự việc không tái diễn.
Khi nào cần nhờ trợ giúp chuyên môn
Có những lúc chỉ chặn tài khoản hay trò chuyện với bạn bè là chưa đủ. Bạn nên nhờ người có chuyên môn khi gặp một trong các tình huống sau:
- Bạn thấy buồn kéo dài, mất ngủ, chán ăn, không còn hứng thú với những việc từng thích.
- Bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc cảm thấy mọi thứ vô vọng.
- Nội dung bị đăng chứa ảnh riêng tư, thông tin cá nhân hoặc có yếu tố đe doạ, tống tiền.
- Sự việc vẫn tiếp diễn dù nhà trường đã can thiệp.
Trường hợp đầu tiên cần đến chuyên viên tâm lý học đường hoặc bác sĩ. Bạn có thể bắt đầu bằng việc nói với giáo viên hoặc phụ huynh để được dẫn đến đúng nơi. Nếu thấy bản thân đang gặp nguy hiểm, hãy báo ngay cho người lớn bên cạnh, đừng chờ đợi.
Trường hợp có đe doạ hoặc tống tiền, bạn không nên chuyển bất kỳ khoản tiền nào hay làm theo yêu cầu của đối phương. Hãy giữ lại toàn bộ tin nhắn, báo cho người lớn và đến cơ quan công an địa phương để được hướng dẫn. Với tài khoản bị mạo danh hoặc chiếm quyền, bạn hãy nhờ người lớn hỗ trợ báo cho nền tảng và cơ quan chức năng.
Tóm lại về ứng phó bắt nạt mạng
Ứng phó bắt nạt mạng không đòi hỏi bạn phải mạnh mẽ ngay lập tức. Bạn chỉ cần đi từng bước nhỏ: giữ bình tĩnh, lưu bằng chứng, chặn và báo cáo, rồi nhờ người lớn đồng hành. Ai cũng có lúc cần được giúp đỡ, và nhận lời giúp là biểu hiện của sự can đảm. Nếu hôm nay bạn đang gặp chuyện này, hãy chọn một người để nói chuyện ngay trong ngày, vì bạn xứng đáng được an toàn cả ngoài đời lẫn trên mạng.