Bảo vệ thông tin cá nhân khi dùng ứng dụng và trang web bắt đầu từ việc bạn biết mình đang “trao” những gì cho chúng. Mỗi lần bấm “Đồng ý”, ta thường cho phép một ứng dụng xem danh bạ, ảnh hay vị trí mà không nghĩ nhiều. Khi mở phần cài đặt và thấy danh sách quyền dài, nhiều học sinh và phụ huynh thường khá bất ngờ.
Bài này đi từng bước: đọc quyền, cấp quyền vừa đủ, nhận ra trang web đáng ngờ, hạn chế khai báo và dọn quyền cũ. Nếu bạn chưa rõ khái niệm nền tảng, hãy xem trước bài dữ liệu cá nhân là gì.
Đọc quyền ứng dụng yêu cầu
Khi cài một ứng dụng, điện thoại sẽ hiện hộp thoại hỏi quyền. Nhiều bạn bấm cho qua vì sợ ứng dụng không chạy. Thói quen ấy chính là kẽ hở lớn nhất.
Hãy tập đọc câu hỏi và tự đặt một câu: “Ứng dụng này làm gì mà cần quyền đó?”. Một ứng dụng chỉnh ảnh cần truy cập thư viện ảnh là hợp lý. Nếu nó đòi thêm danh bạ và micro, bạn nên dừng lại.
Trong một buổi thực hành nhỏ với học sinh lớp 8, các em mở một ứng dụng đèn pin cũ trong máy và xem quyền của nó. Ứng dụng này xin quyền vị trí và danh bạ. Cả nhóm đều ngạc nhiên, và cuối buổi các em tự gỡ ứng dụng đó.
Mẹo nhỏ khi đọc quyền:
- Chỉ tải ứng dụng từ kho chính thức như Google Play hoặc App Store, tránh file cài đặt do người lạ gửi qua Zalo.
- Xem số lượt tải và đánh giá, nhưng đừng chỉ dựa vào đó vì đánh giá có thể bị làm giả.
- Đọc mục “Quyền” hoặc “Quyền riêng tư dữ liệu” ngay trên trang giới thiệu ứng dụng trước khi bấm cài.
Chỉ cấp quyền cần thiết khi bảo vệ thông tin cá nhân
Nguyên tắc rất đơn giản: cần đến đâu, cấp đến đó. Điện thoại hiện nay cho phép chọn nhiều mức, và bạn nên tận dụng.
Với vị trí, hãy chọn “Chỉ khi dùng ứng dụng” thay vì “Luôn luôn”. Một ứng dụng bản đồ chỉ cần biết bạn ở đâu lúc đang chỉ đường. Với ảnh, nhiều máy cho phép chọn vài tấm cụ thể thay vì mở cả thư viện.
Camera và micro cũng tương tự. Ứng dụng học trực tuyến cần chúng khi bạn vào lớp, nhưng một trò chơi đơn giản thì không. Nếu ứng dụng vẫn chạy bình thường sau khi bạn từ chối, nghĩa là quyền đó chưa bao giờ cần thiết.
Phụ huynh có thể ngồi cùng con vào phần Cài đặt, chọn từng ứng dụng và xem mục quyền. Chỉ mất vài phút nhưng cho cả nhà một cái nhìn rõ ràng. Đây cũng là dịp tốt để trò chuyện về việc con đang chơi gì và dùng gì.
Nhận biết trang web không an toàn
Không chỉ ứng dụng, trang web cũng có thể thu thập thông tin của bạn. Nhiều trang giả mạo được dựng lên chỉ để lấy tài khoản và mật khẩu.
Những dấu hiệu nên chú ý
Trước hết hãy nhìn thanh địa chỉ. Tên miền sai một ký tự so với tên thật, ví dụ thêm số hoặc gạch ngang, là dấu hiệu rất hay gặp. Biểu tượng ổ khoá chỉ cho biết kết nối được mã hoá, không chứng minh trang đó đáng tin.
Tiếp theo là nội dung. Trang hứa tặng quà, trúng thưởng, hay yêu cầu nhập mật khẩu Facebook để “nhận ưu đãi” gần như chắc chắn có vấn đề. Lỗi chính tả, hình ảnh mờ và nút bấm dẫn lung tung cũng là tín hiệu xấu.
Cách kiểm tra nhanh
Nếu còn nghi ngờ, đừng nhập gì cả. Sao chép địa chỉ rồi tra cứu trên tinnhiemmang.vn để xem trang có được đánh giá tín nhiệm hay chưa. Bạn cũng nên hỏi thầy cô hoặc bố mẹ trước khi tiếp tục.
Với tài khoản mạng xã hội, hãy truy cập bằng ứng dụng chính thức hoặc gõ thẳng địa chỉ, đừng bấm đường link lạ trong tin nhắn. Nếu lỡ nhập mật khẩu vào trang đáng ngờ, hãy đổi mật khẩu ngay và xem hướng dẫn tại trung tâm trợ giúp Facebook.
Hạn chế cung cấp thông tin khi đăng ký
Nhiều biểu mẫu đăng ký có hàng chục ô trống. Không phải ô nào cũng bắt buộc, và không phải thông tin nào cũng nên điền.
Hãy quen với việc chỉ điền các ô có dấu sao. Những ô còn lại như số điện thoại phụ, địa chỉ nhà hay nghề nghiệp của bố mẹ có thể bỏ trống. Nếu trang đòi những thông tin vô lý mới cho đăng ký, đó là lý do để cân nhắc có nên dùng dịch vụ này không.
Một cách khác là dùng địa chỉ email riêng cho các dịch vụ ít quan trọng. Khi hộp thư đó bị spam, email học tập hay email gắn với tài khoản ngân hàng của gia đình vẫn an toàn.
Khi ai đó nhắn tin xin thông tin để “xác minh” hoặc “nhận quà”, hãy nhớ rằng nơi uy tín sẽ không bao giờ đòi mật khẩu hay mã OTP. Nếu bạn bị người khác gây áp lực trên mạng, có thể xem thêm bài cách ứng phó khi bị bắt nạt.
Cuối cùng, hãy cẩn thận với các cuộc khảo sát, bài kiểm tra “bạn thuộc tuýp người nào” hay trò chơi xin quyền đăng nhập bằng mạng xã hội. Chúng thường thu thập danh sách bạn bè và sở thích. Trông vui nhưng cái giá là dữ liệu của bạn.
Kiểm tra và xoá quyền truy cập cũ
Có những ứng dụng bạn đã quên từ lâu nhưng vẫn giữ quyền truy cập. Hãy dọn dẹp định kỳ, giống như dọn góc học tập mỗi cuối tháng.
Trên điện thoại, mở phần quyền riêng tư và xem từng nhóm quyền: vị trí, camera, micro, danh bạ. Ứng dụng nào không còn dùng thì gỡ hẳn, ứng dụng nào vẫn dùng thì hạ quyền xuống mức thấp nhất.
Trên tài khoản trực tuyến cũng vậy. Vào phần bảo mật của Google, Facebook hay TikTok để xem những ứng dụng và trang web đã được cho phép đăng nhập. Gỡ những cái bạn không nhận ra. Với tài khoản TikTok, bạn có thể xem các bước cụ thể tại trung tâm hỗ trợ TikTok.
Đừng quên đổi mật khẩu nếu thấy dấu hiệu lạ như thông báo đăng nhập từ thiết bị bạn không biết. Việc này nhanh, và nhiều khi ngăn được cả chuỗi rắc rối phía sau.
Tóm tắt và mẹo thực hành bảo vệ thông tin cá nhân
Bảo vệ thông tin cá nhân không đòi hỏi kỹ năng phức tạp. Bạn đọc kỹ quyền trước khi đồng ý, chỉ cấp những gì ứng dụng thật sự cần, và để ý tên miền cùng nội dung của trang web. Khi đăng ký, hãy điền ít nhất có thể. Mỗi tháng, dành vài phút xoá bớt quyền cũ.
Chúng tôi hy vọng những bước nhỏ này giúp bạn dùng mạng thoải mái hơn. Hãy thử làm ngay với ba ứng dụng bạn dùng nhiều nhất, rồi chia sẻ cách làm với người thân trong nhà.